MARRËDHËNİET MES REPUBLİKËS SË SHQİPËRSİSË DHE REPUBLİKËS SË SAPOFORMUAR TË TURQİSË (1920-1938)

MARRËDHËNIİET ~~MES~~ NDËRMJET REPUBLIİKËS SË SHQIİPËRSIİSË DHE REPUBLIİKËS SË SAPOFORMUAR TË TURQIİSË (1920-1938)

Anila POLAT

Populli Turk dhe ai Shqiptar për vite me rradhë jetuan bashkë nën të njejtin sundim. Por me rënien e Perandorisë Osmane këto dy popujve u desh që të krijojnë shtetet e tyre. Pas kësaj marrëdhëniet miqësore mes ketyre dy popujve vazhduan dhe u bënë marrëveshje me qëllim që të forcohen lidhjet mes këtyre dy shteteve të sapo formuara. Gjatë viteve 1920-1938 marrëdhëniet Turqi-Shqipëri u ndërprenë dy herë e kjo për arsye të gjendies që ishte krijuar në Ballkan. Megjithatë miqësia mes këtyre dy popujve s’u prish asnjë herë.

Në vitet 1900, udhëheqësit e Rilindjes shqiptare ishin të bindur se kishte ardhur koha që Shqipëria të bëhej shtet i pavarur nga Perandoria Osmane për arsye se ky supershtet ishte në rënie dhe rrezikonte që bashkë me veten të fuste në varr edhe Shqipërinë. Në të njejtën kohë sipas tyre hapi me i rëndësishem ishte që te formulohej dhe të përhapej alfabeti i shqipes. Në vitet 1908-1912 bashkë me përpjekjet e shumta për hapjen e shkollave shqipe i shtuan punimet për të shpallur pavarësinë. Por për arsye se mes forcave shqiptare akoma s’ishte arritur një Bashkim i mirfilltë, shumë prej këtyre përpjekjeve qenë të pasuksesshme. Në vitin 1911, në zonat shqiptare të Veriut filloi një nga kryengritjet më të gjëra të bëra deri atëherë, por Perandoria Osmane dërgoi një ushtri te madhe të drejtuar nga gjenerali Mahmut Şevket (Shevket) Pasha dhe si ndihmës i tij ishte emërtuar Mustafa Qemal-i i cili më vonë pikërisht me datë 15 Dhjetor 1911 do të transferohej në një detyrë tjetër. Mustafa Qemal qëndroi në zonat shqiptare gati 8-të muaj.

Në vitin 1912 në Shqipëri ishte siguruar bashkimi dhe ndihma e nevojshme për të përfunduar me sukses punimet për pavarësi. Në Maj të këtij viti filloi një kryengritje tjetër e cila shumë shpejt u përhap në të gjitha viset Shqiptare. Pas shumë betejash me forcat osmane, e pas shumë takimesh me të dërguarit nga qendra e perandorisë më 28 Nëntor 1912 në Vlorë u shpall pavarësia e Shqipërisë dhe u bë Mbledhja e parë e Kuvendit Kombëtar. Kuvendi zgjodhi si kryetar Ismail Qemalin, i cili foli për të kaluarën e Shqipërisë nën sundimin osman dhe për luftërat e shqiptarëve për të fituar të drejtat e tyre. Ai vuri në dukje se në rrethanat e krijuara nga Lufta Ballkanike “e vetmja udhë shpëtimi ishte ndarja e Shqipërisë nga Turqia”.

Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë nuk do të thonte që midis popullit Shqiptar dhe atij Turk do të ndërpritej miqësia që vazhdonte prej shekujsh. Me fillimin e Luftës së Parë Botërore Perandoria osmane nuk arrinte të merrte rregullisht lajme nga viset Shqiptare. Vetëm në vitin 1920 do të arrihej që të krijoheshin kushtet e nevojshme për të krijuar lidhjet diplomatike midis dy vendeve. Bisedimet për të forcuar lidhjet diplomatike Turqi-Shqipëri filluan me kërkesën e palës shqiptare dhe me ftesën e Turqisë. Gjatë kësaj kohe megjithë ndërhyrjet e Italisë dhe Serbisë, Shqipëria në saj të vijës politike që po ndiqte vazhdoi të përparonte drejt rrugës për demokratizim.

Në vitin 1921, Selahattin Shkoza (ka mbaruar shkollën ushtarake në Stamboll dhe për nje kohë të gjatë ka qenë gjeneral në ushtrinë Osmane e pasi doli në pension është marrë me tregti në viset turke) kthehet në Shqipëri e u zgjodh ministër i mbrojtjes. Ai ishte i pari Ushtarak shqiptar që hartoi një paketë të rëndësishme ligjore për ushtrinë Shqiptare. Sipas burimeve në Shqipëri, Selahattin Shkoza u kthye në Shqipëri me porosi të Ataturkut. Një fakt që s’mund të ndryshohet është qe Selahattin Shkoza ka patur korrespondencë me Mustafa Qemalin. Një nga përgjigjet e letrave që Mustafa Qemali i ka dërguar Selahattin Shkozëz vijon më poshtë:

Zotit Salahaddin nga Miralau që merret me tregti në Antala dhe që ka qenë gjeneral në ushtri,

U kënaqa shumë shpirtërisht kur mora vesh që nga ana e Kuvendit Popullor jeni zgjedhur ministër i mbrojtjes.

Për arsye se prej një kohe të gjatë s’marrim lajme e të dhëna të sigurta nga Shqipëria, qeverisë së Ankarasë s’i ngelet gjë tjetër veç të shprehë mendime dhe dëshira të përgjithshme.

Më poshtë kemi shkruar mendimet tona:

Së pari: ata që kërcënojnë Shqipërinë janë, Rumët(Greqia), Sllavët dhe İtalianët, ndër këta armiq më pak të rrezikshëm janë Italianët, prandaj dhe na duket e arsyeshme që për t’ju bërë ballë armiqve të tjere të mbështeteni tek İtalianët.

Së dyti: të bëhen përpjekje për të thelluar paqen midis Shqiptarëve dhe temat si Feja e shtypshkronjat për momentin të lihen me një anë.

Së treti: të forcohen lidhjet shpirtërore të Shqipërisë si me qeverinë e Ankarasë ashtu dhe me pjesën tjetër të botës myslymane. Është e nevojshme që të gjithë popujt Islamë të bashkohen me qëllim që të mbështesin njëri-tjetrin dhe të shpëtojnë nga kjo gjendje. Prandaj dhe duhet punuar për këtë mbështetje.

Me këtë qëllim në Ankara mund të dërgoni një njeri që të kemi lidhje të vazhdueshme dhe në të njejtën kohë të krijohen lidhje me Talat Pashën që ndodhet në Berlin.

Pasi të kemi arritur të marrim lajme vazhdimisht mund të shohim se sa mundësi kemi për të bashkëpunuar e për të vepruar e sa të suksesshëm mund të jemi.^{^[1]}

Gjatë kësaj kohe për shkak të presionit të popullit qeveria Shqiptare u detyrua që të bëjë marrëveshje me qeverinë Turke. Nga ana tjetër Mustafa Qemali në fjalimin që bëri në hapjen e mbledhjes së tretë të Kuvendit Popullor të Turqisë pikërisht me 1 Mars 1922 foli për qëndrimin e popullit turk ndaj popullit shqiptar që po përpiqet për liri e demokraci. Ai theksoi që shpreson që Shqipëria do të forcohet dhe se dëshiron që marrëdhëniet me ketë shtet do të rregullohen. Ky fjalim është mbajtur në një kohë kur Turqia akoma nuk ishte shpallur republikë. Fjalimi fjalë për fjalë është:

Për sa i përket Shtetit Shqiptar: për qindra vjet merradhë(bashkejetuam?) jetuam bashkë me popullin e këtij shteti Myslyman. Për një kohë të gjatë bashkuam jetën me ta dhe patëm të njejtin shkrim. Ky popull dhe shtet me të cilin kemi të njejtën fe duhet ta kuptojë që kanë nevojën e mbështetjes tonë për të ruajtur egzistencën dhe për të qenë të lumtur. Duhet të merren masa për ta shpëtuar nga kjo gjendje e vështirë që është krijuar. Këtë gjë e dëshiroj shumë dhe shpresoj.^{^[2]}

Pas bisedimesh që zgjatën shumë më në fund u arrit që të krijoheshin lidhjet diplomatike Shqipëri-Turqi dhe në dhjetor të vitit 1923 u firmosën tre marrëveshje: “Marrëveshja e Miqësësë” ndryshe mund të themi marrëveshje për marrëdhëniet diplomatike, marrëveshja për hapjen e ambasadave dhe së fundmi marrëveshja për shtetasit shqiptarë. Por për arsye të qëndrimeve të ndryshme që mbanin dy shtetet ndaj problemit të shqiptarëve që rrojnë në Stamboll marrëveshja e fundit u anullua kështu që u eleminua mundësia e keqkuptimeve për këtë temë. Të gjitha këro zhvillime ndiqeshin nga shtypi në Stamboll dhe me anë të gazetave “Paqja” e “E drejta” të gjithë shqiptarët që ndodheshin në Stamboll informoheshin.

Delegacioni Shqiptar:

Thonë që Ambasadori Shqiptar do të dërgohet ne kryeqendrën e Turqisë pra në Ankara.

Delegacioni Shqiptar që gjendet në qytetin tonë pikërisht Kryetari i Kuvendit popullor Shqiptar zoti Eşref, Zoti Cafer dhe drejtori i pashaportave Shqiptarë në Stamboll Zoti Nezir Bej dje u takuan me një gazetarin tonë. Tre shqiptarët e këtij delegacioni u përgjigjën pyetjeve tona si më poshtë:

1- Të enjten do shkojmë në Ankara. Shpresojmë që për një kohë prej 10 ditësh do t’i mbarojmë punët që kemi atje. Turqia deri tani nuk e ka njohur shtetin tonë. Qëllimi jonë është që së pari Turqia të njohë shtetin tonë dhe më pas të krijojmë lidhjet dypalëshe sipas një vije të përshtatëshme politike. Shpresojmë që në punimet që do të bëjmë të kemi lehtësime. Pyesni se ku do të qëndrojë ambasadori jonë që do emërtohet në Turqi përgjigjja është; aty ku është qendra e Turqisë aty do të jetë dhe Ambasada jonë pra në Ankara.^{^[3]}

Vetë Ahmet Zogu pasi u zgjodh president më 1 Shkurt 1925 do t’i vlerësonte dhe çmonte këto marrëveshje të bëra në vitin 1924 si edhe me fillimin e forcimit të demokracisë në Shqipëri. Ai më 19 Prill 1925 do t’i dërgonte Ataturkut këtë letër:

I nderuar President,

Në Ankara pra brenda republikës tuaj është formuar një grup i përbërë nga parlamentarë që do të ndjekin vazdimësinë e marëdhënieve sipas Protokollit të firmosur nga të dyja palët me anë të cilit u rivendos miqësia dhe dashamirësia mes dy popujve tanë.

Duke shfrytëzuar këtë moment të rëndësishëm me sinqeritet dhe nga zemra dua të uroj popullin heroik turk i cili megjithëse ishte në një gjendie shumë të vështirë arriti me sukses të çonte deri në fund këto ndryshime kaq të vështira dhe të rëndësishme. Me anë të kësaj letre kam dëshirë që tju dërgoj përshëndetjet dhe urimet e mia më të sinqerta.

Lidhjet e përsosura të përbashkëta mes popujve tanë në të shkuarën kanë vërtetur miqësinë tonë dhe shpresoj që me anë të këtyre marrëveshjeve në historinë e të ardhmes të shkruhet për miqësi e paqe.

Ju lutem pranoni përgëzimet e mia dhe, edhe një here dërgoj përshëndetjet më të sinqerta e respektin tim.^{^[4]}

Në letrën me datë 28 Korrik 1925 që Musta Qemali ja dërgoi presidentit Ahmet Zogu me qëllim që të lejohet të hapet një ambasadë Turke në Shqipëri shkroi këto rreshta.

Në periudhat e gjata të historisë dy popujt tanë në shumë tema e ndodhi kanë patur të njejtin fat . Duke shpresuar se do të forcohen akoma më shumë lidhjet dhe miqësia mes dy popujve tanë dua t’ju siguroj që unë dhe qeveria e republikës time do punojmë për të bëre të pamundurën me qëllim që të shërbejmë në të mirën e dy popujve tanë.^{^[5]}

Ataturku më 13 Mars 1926 pranoi hapjen e Ambasadës së parë shqiptare në Ankara, Turqi. Kurse në fjalimin e hapjes së pjesës së katërt të mbledhjes së dytë të Parlamentit Popullor Turk për përpilimin e ligjeve e bërë në 1 Nëntor 1926, Ataturku theksoi edhe një herë se sa e rëndësishme është që të forcohen lidhjet mes dy popujve tanë dhë të mbështesin njëri-tjetrin.

Nga ana tjetër Ahmet Zogu ndoqi një vijë politike tjetër dhe me 22 Nëntor të vitit 1927 bëri një marrëveshje mirëbesimi me Italinë dhe për një kohë shumë të shkurtër kjo marrëveshje do të shndërohej në një bashkim politik. Më vonë në bazë të kësaj marrëveshje dhe nën ndikimin e politikës së jashtme Ahmet Zogu më 1 shtator 1928 do të shpallte veten mbret. Shqipëria do të drejtohej nga mbreti dhe një grup parlamentar. Kjo ngjarje ju raportua parlamentit Turk me anë të kësaj letre të shkruar nga Kryeambasadori i Turqisë që ndodhej në Tiranë:

Të nderuar deputetë. Sot në mëngjes në oren 9:15 u shpall mbretëri dhe Presidenti Ahmet Zogu u shpall Mbreti Zogu i Parë ose Ndryshe është e detyruar të thuhet Mbret i Shqipërisë. Nëna e mbretit do të quhet Nëna Mbretëreshë dhe motrat e vëllezërit e tij do të quhen princ e princesha. Mbreti sot në orën pesë pas dreke do të bëjë fjalimin e parë zyrtar para parlamentit. Në një bisedim të bërë me të dërguarit e parlamentit mora një ftesë gojore për tu takuar me presidentin e në se e pranoj këtë ftesë duhet të shkoj i veshur me kostum e me një kepele. Franca Anglia dhe shtetet e tjera të vogla që marrin pjesë në pakt e kanë njohur këtë ndryshim të qeverisjes. Bëjmë të ditur që ambasadorët tanë do të veprojnë ashtu siç u duket juve se është më e përshtatëshme.^{^[6]}

Në sajë të përpjekjeve të shumta të Musolinit İtalia dhe shumë shtete të tjera e njohën Mbretërinë me Parlament të Shqipërisë. Në një kohë që gjithë shtetet evropiane e njohën Mbretërinë e sapoformuar, Mustafa Qemal dhe Republika e Turqisë s’e pranoi një ndryshim të tillë.

Disa gazeta në Angli shkruan se së shpejti edhe Mustafa Qemal nën shembullin e Ahmet Zogut do të shpallte veten Mbret të Turqisë. Lajmet janë si më poshtë:

“The Daily Telegraph, 01.09.1928”

KËNG QEMAL?

AN ANGORA REPORT.

Constantinople Friday. A message from Angora states that Qemal Pasha contemplates following the example of Ahmet Zogu of Albania, and proclaiming himself King of Turkey.

He has received numerous petitions urging him to transform Turkey into a monarchy.

“Manchester Guardian, 01.09.1928”

QEMAL TO FOLLOW SUIT?

A message from Angora states that Qemal Pasha contemplates following the example of Ahmed Zogu of Albania and proclaiming himself King of turkey. He has received numerous petitions urging him to transform Turkey from a republic to monarchy. ^{^[7]}

Mustafa Qemal e shprehu qartë mendimin e tij ndaj këtij ndryshimi të qeverisjes në Shqipëri dhe me 3 tetor 1928 do të thërriste Ambasadën të kthehej në Turqi me anë të kësaj letre.

I nderuari president,

Mora lajmin për rënien e mënyrës së qeverisjes në Shqipëri. Në lidhje me këtë temë të rëndësishme shteti Shqiptar s’na ka treguar asgjë më përpara. Madje edhe kur po percillja delegacionin shqiptar që erdhi në Stamboll i pyeta se si po shkojnë punët në vëndin tuaj në lidhje për këtë temë dhe më tha që akoma s’ka të dhëna për një gjë të tillë. I nderuar president është e rëndësishme që t’ju them se është e nevojshme që ambasadorët tanë të kthehen në Turqi, kjo me qëllim që të vendosim më drejt dhe të vlerësojmë edhe një herë gjendjen e krijuar prej peripecive tuaja prandaj lutemi që Shteti Shqiptar të japë lejen e nevojshme që Zotit İlyas i duhet bashkë me dokumentet e tjera. Me këtë rast do të vlerësojmë edhe një herë këtë rënie të papritur të mënyrës së qeverisjes.^{^[8]}

Mustafa Qemali theksoi se asnjëherë s’ka për ta njohur këtë rregjim dhe shtoi që me këtë veprim Ahmet Zogu tredhëtoi popullin dhe shtetin Shqiptar. Edhe media Turke e mbështeti udhëheqësin e Turqisë e për një kohë të gjatë Gazetat Turke vazhduan të thonë Zoti Ahmet e jo Mbreti Ahmet. Për këtë arsye Qeveria e Zogut ndaloi hyrjen e gazetarëve turq në vend.

Ahmet Zogu, kur pa që Mustafa Qemali vazhdonte të insistonte në mos njohjen e Mbretërisë duke nxjerr si shkak vështirësitë ekonomike urdhëroi kthimin e Ambasadorëve Shqiptarë që ndodheshin në Ankara e më vonë tërhoqi edhe konsullatën e Stambollit dhe i la Italisë detyrën për t’u marrë me të drejtat e shqiptarëve që jetojnë në Turqi. Nga ana tjetër shqiptarët që jetonin jashtë shtetit dhe përkrahnin republikën e Ataturkut i dërguan një telegram ku e përgëzonin dhe e mbështesnin për qëndrimin që mbante. Mbreti Zog duke ngelur perballë një gjendje të tillë hapi një gjygj kundër njerëzve që dërguan telegramët me urime dhe megjithëse s’ishin në gjygj ky grup u dënua me vdekje. Ky vendim u botua në gazetën zyrtare të shtetit Shqiptar.

Gazeta Zyrtare e Qeverisë Shqiptare 16 Korrik 1929. Gazeta numër 38:

Vendimi i gjygjit politik të Tiranës.

Në emër të Mbretit Zogu i Parë

Pasi u lexuan dokumentet dhe u shqyrtua çështja:

Trupi gjykues: sipas përmbajtjes së telegrafit numer 2206 dërguar Presidentit të Turqisë MUSTAFA QEMAL Pashës e duke u mbështetur në të dhënat e dokumentave të pandehurit në mungesë Rexhep Shala, Nikol Ivanov dhe Jusuf Lohjani, është kërkuar dhe vendosur nga parlamenti mbrojtës që të dënohen si fajtor për arsye se kanë krijar një grupim të fshehtë që vepron në dëm të popullit.

Përmbajtja e telegramit që i është dërguar Presidentit të Turqisë Mustafa Qemal Pashës me anë të gazetës “Veçerna Posta” eshtë si më poshtë.

Shqiptarët e mërguar përshëndesin Qemal Pashën.

Ankara ,31 teşrinievvel 928. – Presidentit të Turqisë Qemal Pasha,

Dje me anën e një radioje ka marrë këtë telegram urimi nga mërgimtarët shqiptarë që ndodhen në Evropë:

“Na lejoni t’ju falenderojme nga zemra e të shprehim mirënjohjen tonë për qëndrimin që mbani. Jemi shumë të kënaqur që s’e njihni Ahmet Zogun si Mbret dhe që e quani atë si tradhëtar të republikës. Ju lutem na lejoni që sipas vendimit që kemi marrë ne Shqiptarët e diasporës të protestojmë shtetet e tjera që s’e duan të mirën e vendit tonë dhe që e njohin mbretërinë.

Në emër të Grupit nacionalist shqiptar

Partia Republikane

shefi: NİKOL IVANOV

Sekretari: REXHEP SHALA

Oficeri: JUSUF LOHJA

Sipas dokumentit të telegramit të dërguar Presidentit të Turqisë MUSTAFA QEMAL Pasha të paditurit në mungesë Rexhep Shala, Nikol Ivanov dhe Jusuf Lohjani është provuar që kanë formuar një grup të fshetë e të jashtëligjshëm.

Grupi gjykues pasi shqyrtoi dokumentet dhe dëgjoi zërin e ndërgjegjes vendosi që të pandehurit janë fajtorë e më pas u mblodhën për të vendosur dënimin që duhet të marrin sipas ligjeve u vendos që të pandehurit në mungesë të dënohen me vdekje.

Sipas pikës së katërt të paketës së ligjit për politikën u vendos që shteti do marri të gjithë pasuritë e të pandehurve në mungesë.

Tiranë, 11 Qershor 1929 ^{^[9]}

Acarimi i gjendjes mes Turqisë e Shqipërisë u ndje edhe në shtyp. Gazeta “Shekulli i Ri” që shtypej në Durrës botonte një rubrikë me kujtimet e Mustafa Qemalit. Kjo rubrikë menjëherë u hoq nga gazeta. Tashmë edhe shqiptarët ishin ndarë në dy grupe; grupi që mbështiste mbretërinë dhe grupi që mbështiste republikën.

Përpjekjet e diplomacisë fashiste e të vetë Musollinit për të bërë që Mustafa Qemali të ndërrojë qëndrimin ndaj Ahmet Zogut përfunduan të pasukseshme. Ky acarim Turqi-Shqipëri zgjati gati tre vjet. Më 20 Tetor 1931 në Stamboll u organizua Konferenca e dytë e Ballkanit ku mori pjesë edhe një delegacion nga Shqipëra. Delegacioni shqiptar u prit nga pala turke e u bisedua për mundësitë se si mund të rregullohen marrëdhëniet mes dy shteteve. Mustafa Qemali të gjithë kryetarëve të shteteve të Ballkanit u dërgoi nga një telegram urimi me rastin e konferencës. Ai nuk harroi t’i dërgonte një telegram edhe Ahmet Zogut në të cilin ai do ta quante mbret dhe Mberti Zog telegramin e pranoi sikur Turqia e njohu mbretërinë e tij.

Për Turqinë problemi më i rëndësishëm ishte që të zgjidhen problemet midis shteteve të Ballkanit që la Pakti i Lozanës i firmosur në vitet 1930 dhe të shpëtohet nga një luftë e mundshme. Si rrjedhojë ambasada e Shqipërisë në Turqi s’u hap menjëherë. Ambasada arriti të rihapet më 14 Maj 1933 pasi Mustafa Ataturku dha leje zyrtare dhe si ambasador u emërtua Xhavit Leskoviku i cili shkollën e kishte mbaruar në Turqi dhe për ca kohe kishte punuar si ushtarak në ushtrinë turke. Kështu u hodh një hap tjetër për të rregulluar lidhjet diplomatike. Pas kësaj dy krerët e shteteve uruan njëri-tjetrin per festën e shpalljes së Republikës në Turqi më 29 Tetor dhe fesën e Pavarësisë së Shqiperisë më 28 Nëntor.

Më 9 shkurt 1934, me qëllim që të mbrohen kufinjtë dhe të ketë paqe u firmos Pakti i Ballkanit. Ky Pakt u bë mes Turqisë, Greqisë, Yugosllavisë dhe Rumanisë. Bullgaria dhe Shqipëria s’morrën pjesë pasi këto dy shtete donin që të ndryshonin kufijtë. Menjëherë pasi u firmos ky pakt Atatturku emërtoi si ambasador në Shqipëri Sekretarin e parë të tij Zotin Ruşen Eşref (Rushen Eshref). Më 2 prill 1934, Ruşen Eşrefi u nis nga Ankaraja e me 8 prill arriti në portin e Durrësit kurse me 15 prill i dha Mbretit Zog dokumentin e emërtimit.

Mbreti i shqipërisë Ahmet Zogu për arsye se kishte marrë shumë borxhe nga Italia s’kishte rrugë tjetër veç të ndiqte vijën politike të Italisë si rrjedhojë marrëdhëniet me Turqinë nuk u forcuan shumë. Mbi të gjitha në vitin 1936, motra e Zogut, Princeshë Sanija u martua me Princ Abid, djalin e Abdulhamidit të dytë. Qeveria Turke mbajti qëndrim kundur kësaj martese dhe Ambasadori i Turqësë në Tiranë shkrimtari Jakup Kadri Karaosmanoğlu nuk mori pjesë në ceremoninë e dasmës. Më vonë me urdhërin që mori nga Ministria Punëve të Jashtme të Turqisë iku nga Tirana. Qëndrimi i Ambasadorit ndaj kësaj martese nuk iu bë e ditur popullit turk kurse qeveria e Zogut bëri të ditur që ikja e Ambasadorit nga Tirana la përshtypje shumë të keqe tek populli shqiptar. Po në këtë vit, Mberti Zog do ta mbyllte edhe një herë Ambasadën Shqiptare në Turqi dhe edhe këtë herë do të nxirrte si prektekst vështirësitë financiare.

Duke patur parasysh qëndrimin e drejtë të Ataturkut ndaj politikës së Zogut është normale që marrëdhëniet Tuqi-Shqipëri në këto vite s’u zhvilluan mjaftushëm. Siç vihet re edhe në dokumentat e mësipërm në kohen e Ataturkut marrëdhëniet mes dy shteteve herë pas here janë ndërprerë por kjo s’është për arsye të interesave të këtyre shteteve. Siç tha dhe Ataturku në kuvendin popullor turk interesat e dy shteteve ishte të mbështesin njëri-tjetrin.

Turqia ishte një republikë e re dhe kërkohej që mbarë populli turk të pranonte e të pëlqente republikën. Shqipëria pasi bëri kalimin nga republikë në mbretëri s’ishte më në gjendje që të krijonte një vijë politike të vetën. Eshtë normale që megjitëse dy popujt rrojtën për shekuj të tërë bashkë të ndikohen nga këto ngjarje. Nga ana tjetër në Shqipëri kishte shumë mbështetës të Republikës e kjo krijonte një rrezik politik për mbretin. Mbi të gjitha acarimi midis dy shteteve s’ishte vetën mga fakti i ndryshimit të mënyres së udhëheqjes.

Marrëdhëniet e Mretërisë shqiptare me Mussolinin, po në të njëjtat vite acarimi i marrëdhënjeve mes Ataturkut dhe Mussolinit ishte një shkak tjetër që shpjegon përse herë pas here u ndërprenë marrëdhëniet Shqipëri-Turqi. Pasi siç dihet në këto vite Mussolini në disa fjalime që ka bërë prentendonte të merrte tokat Turke e per këtë arsye Turqia bëri protestë ndaj tij.

SHËNİME